KONTROL GRAFİKLERİ (CONTROL CHARTS)

MUSTAFA SAİD YILDIZ

İstatistiksel süreç kontrolü özetle zaman içinde süreçte yaşanan değişikleri takip etme işidir. Söz konusu çalışma kontrol grafikleri ile yapılır. Tüm hizmet süreçlerinde ürettiğimiz hizmetin beklenen nitelikleri karşılayıp karşılamadığını gözlemlemeye ihtiyaç duyulur. Hedeflenen niteliklerden sapma (varyasyon) ve bu niteliklerden uzaklaşma üretim kalitesinin genel anlamda, teoride düşmanlarıdır. Genel yaklaşım oldukça basittir. Devam eden süreçten yeterli sayıda numune(sample) toplanır, daha sonra hedef niteliklerden uzaklaşma ve yaklaşmalarını izlemek üzere bir grafiğe aktarılır. Eğer örnekler önceden belirlenmiş limitlerin dışına çıkacak şekilde değişkenlik gösterirlerse, sürecin kontrol altında bulunmadığı söylenir ve problemin kaynağının tespiti için bir eylem planlanır. Control_chart_avg İki tür kontrol grafiği kullanılmaktadır. X ve R grafikleri. İki gösterimde de yatay eksende farklı zamanlarda alınmış numuneler – örneklere yer verilir. Dikey eksende ise X grafiğinde ortalamalar, R grafiğinde “aralıklar” bulunur. X tipi grafikte merkezden geçen, yatay eksene paralel hat arzulanan standart ölçüyü, R tipi grafikte kabul edilebilir aralık gösterilir. Merkeze, yatay eksene çizilen hatta ilaveten iki yatay paralel hat daha (üst ve alt kontrol limitleri-upper and lower control limits-UCL ve LCL). Bu çizgiler değişkenliğin büyüklüğünü ifade için kullanılır. Önceki verilere bakılarak belirlenen bu kontrol limitleri haricine çıkan numunelerin fazlaca olması bir problemin mevcut olduğunu gösterebilir. traditional-x-bar-and-R-Control-Chart Her ne kadar bu limitlerin nereden geçeceğine keyfi-ihtiyari olarak karar vermek de mümkün olsa da yaygın olarak istatistik prensipleri kullanılmaktadır. Ayrıca numunelerin-örneklerin varyans ve standart sapmalarının işaretlendiği ve takip edildiği S tipi kontrol grafikleri de kullanılmaktadır. Ayrıca hataların Poisson dağılımı ile hesaplanarak(özellikle hata nadir ise) işaretlendiği C grafiği, hata oranının gösterildiği U grafiği, hataların Binomial dağılımının (hataların daha sık olduğu durumlarda) gösterildiği Np(hata miktarı) ve P(hata oranı) grafikleri diğer tür kontrol grafikleri olarak sıralanabilir.[1] Kontrol grafiklerinin kullanım alanlarını kısaca aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

  • Devam eden süreci kontrol ederken sorunları bulmak ve düzeltmek,
  • Beklenen süreç çıktılarının tahmininde,
  • Sürecin stabil olup olmadığını belirlemede (istatistiksel süreç kontrolü),
  • Özel nedenler(special causes, rutin olmayan olaylar) ve olağan nedenler (common causes, sıradan nedenler) arasında ayrım yaparak süreç varyasyonunun yapısını analiz etmek,
  • Kalite geliştirme projelerinde mevcut durum ve proje uygulaması sonrası analizin yapılması.

Kontrol grafiği yapımında aşağıdaki yol izlenebilir:

  1. Veri için uygun kontrol grafiği tipinin hangisi olduğu belirlenir.
  2. Veri toplama için uygun zaman belirlenir.
  3. Veri toplanır, grafiği üretilir ve analiz yapılır.
  4. Kontrol grafiğinde “kontrol çizgisi dışındaki değerler”e bakılır, sebebi için araştırma yapılır. Araştırmanın nasıl gerçekleştirildiği, nelerin öğrenildiği, sebebin ne olduğu ve nasıl bir eylem planı tasarlandığı raporlanır.
  5. Süreç ilerledikçe yeni noktalar türetilir ve yeni kontrol dışı işaretler aranır.
  6. İstatistiksel süreç kontrolüne yeni başlandığında süreç kontrol dışında bulunabilir. 20 örnek aralıkları ile yeniden üst ve alt kontrol limitlerinin belirlenmesi bu noktada önem taşır.[2]

Süreçte kontrolsüzlüğün bulunduğunun işaretleri çeşitlidir;

  • Kontrol limiti haricinde(üst kontrol limiti üstünde veya alt kontrol limiti altında) kalmış tek nokta.
  • Merkez hattın aynı tarafında olmak ve kontrol limitleri dahilinde kalmakla beraber ardışık 3 noktadan ikisinin merkezden uzaklaşması ve bu uzaklığın 2 sigmaya varması (kontrol limitine yaklaşması)
  • 5 ardışık noktadan dördünün merkez hattın aynı tarafında olmakla 1 sigmaya varan uzaklaşma göstermesi,
  • Merkez hattın aynı tarafında 11’de 10, 14’de 12, 20’de 16 noktanın ardarda bulunması,
  • Aynı trendin devamlı ve ısrarlı şekilde devam etmesi.

Hastanede sürekli şekilde ölçümü yapılan seçilmiş süreçleri gösteren bazı indikatörlerin bulunması ve bunların sürekli şekilde takibi ile değişkenlikler azaltılabilecek, sapmaların önüne geçilerek daha standart, daha “kaliteli” bir süreç geliştirilebilecektir. [1] http://www.statsoft.com/textbook/quality-control-charts [2] Nancy R. Tague’s The Quality Toolbox, Second Edition, ASQ Quality Press, 2004, pages 155-158.

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir